Endülüs 711-1492 yillari arasinda Iber Yarimadasi'nda Müslümanligin etkisi altinda bulunan bölgelere verilen isimdir. Müslümanlarin Iber Yarimadasindaki varligi en son Morisko'larin 1609 yilinda Ispanya'dan sinir disi edilmesiyle son bulmustur.
Valiler Dönemi (714-756)
Kurtuba(Córdoba)'daki büyük camiBaskenti Sam'da bulunan Emevi Devleti daha Islamiyetin ilk yüzyili olan 7. yüzyilda Kuzey Afrika'nin tümünü eline geçirmisti. 8. yüzyilin basinda Emevi Devleti'nin Kuzey Afrika'daki valisi olan Musa Bin Nusayr, Emevi Halifesi Velid Bin Abdülmelik'in destegiyle bir Berberi kumandan olan Tarik Bin Ziyad'i Cebelitarik Bogazi'ni geçerek Iber Yarimadasi'na gönderdi. O zamanlar Iber Yarimadasi Germen asilli bir ulus olan Vizigotlarin elindeydi ve baskentleri Toledo kentinde bulunuyordu. Tarik Bin Ziyad'in savasta ricat olmamasi için geri dönüs olasiligini kaldirmak üzere kendi gemilerini yaktirdigi belirtilir. Tarik Bin Ziyad Vizigot krali Rodrigo'yu agir bir yenilgiye ugratti. Vizigot kralligi parçalandi ve bütün Iber yarimadasi kisa bir süre içinde Müslümanlarin eline geçti. 750 yilina kadar Endülüs Emevilerin gönderdigi valiler tarafindan yönetildi. 750 yilinda Abbasiler Bagdat'ta halifeliklerini ilan ettiler ve Emevi hanedanindan Abdurrahman bin Muaviye Endülüs'e kaçarak kendisini Emevi emiri ilan etti ve Kurtuba (Córdoba) kentini kendine baskent yapti.
Emeviler Dönemi (756-1031)
Bu dönem Endülüs'ün en parlak dönemi olarak bilinir. Baskent Kurtuba Bagdat ve Kahire'den sonra Islam dünyasinin üçüncü önemli bilim merkezi haline geldi. 10. yüzyil baslarinda Abbasilerin gücü azalmaya basladi. Misir'daki Fatimiler de kendilerini halife ilan ettiler. Böylece Islam dininin önderligi bölünmüs oldu. Bu ortamda Endülüs Emiri III. Abdurrahman 16 Ocak 929 tarihinde kendisini halife ilan etti. Endülüs Emevilerinin basarilari 11. yüzyil baslarina kadar devam etti. 1031 yilinda halifelik parçalanarak Tavaif-ül Mülk denilen küçük beyliklere bölündü.
Tavaif-ül Mülk (Beylikler) Dönemi (1031-1090) Tavaif-ül Mülk Beylikleri
Murabitlar Dönemi (1090-1147)
Aslen Kuzey Afrika kökenli bir hanedan olan Murabitlar, Endülüs Emevilerinin parçalanmasini izleyen karisiklik döneminde, düzenli bir askeri güce sahip olmalarinin da verdigi avantajla kisa sürede Iber Yarimadasinin Müslüman bölgelerinin neredeyse tamamini ele geçirdiler. 1090 ve 1147 yillari arasinda bugünkü Ispanya'nin büyük bölümü ve Kuzey Afrika'daki bazi topraklari denetimleri altinda tutarak güçlü bir devlet düzeni teskil ettiler. Ilk baslarda güçlerini korusalar da sonralari Hristiyan Iber halklarinin saldirilari ve Kuzey Afrikali diger topluluklarin çikarttigi ayaklanmalar yüzünden güçleri gün geçtikçe tükenen Murabitlar, kendileri gibi Kuzey Afrika kökenli bir halk olan Muvahhidlerin saldirilari sonucu onlarin egemenligi altina girerek siyasi egemenliklerini kaybettiler.
Muvahhidler Dönemi (1146-1248)
Muvahhidler gene Kuzey Afrika kökenli bir Müslüman hanedan olup Murabitlar Devletini yikarak onlarin yerine geçtiler. 1146 ve 1248 yillari arasinda bugünkü Ispanya topraklarinin büyük bölümünün yanisira Kuzey Afrikadaki bazi topraklari da denetimi altinda tuttular. Hristiyan saldirilari ve bazi iç karisikliklar sonucu 1248'de yikildilar. Iber Yarimadasi üzerinde hüküm sürmüs son büyük devlettir. Bu devletin yikilisinin ardindan egemenligindeki topraklarda bagimsiz emirliklerden baska bir sey kalmamistir.
Girnata (Granada) Sultanligi (1232-1492)
Elhamra Sarayi1492'de Beni Ahmer Devletinin yikilisi ile Ispanyadaki 781 senelik Islam egemenligi sona erdi.
Müdeccenler ve Moriskolar (1492 - 1610)
Ispanya krali III. Filip 22 Eylül 1609 tarihli bir fermanla 1610-1614 yillari arasinda Müdeccenleri Ispanya'dan kovdu. 300.000 kadar Müdeccen vatanlarini terkettiler. Böylece Müslümalarin Ispanya'daki izi büyük oranda silinmis oldu.
Endülüs'ün Tarihi Temel Özellikleri
Cografî ve kültürel konum itibariyla Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Dogu ile dogrudan iliskili.
Islamiyet'in siyasi-askerî güç ve medeniyet bakimindan Ortaçag'da ulastigi zirve ve Bati Aydinlanmasi'nin ya da insanligin deger kaynagi ve aracisi.
Avrupali Islam
Içerisinde 7 civarinda irk ve 3 büyük semavi din mensuplarini barindiran multikültürel yapisiyla bir hosgörü medeniyeti. Bu sebeple, 8 + 1 asirlik (711-1492+1609) Endülüs tarihinin mükemmel bir sekilde arastirilmasi ve anlasilmasi için sunlarin iyi bilinmesi sarttir:
Ortaçag-Yeniçag Orta Dogu-Kuzey Afrika ve Avrupa Tarihi
Arapça, Berberice, Latince, Ispanyolca, Katalanca, Portekizce ve Fransizca gibi 7 lisan.
Islam Dünyasina karsi Avrupa'da Haçli düsüncesinin dogusu ve seferlerinin baslamasina sebep olmus bir Müslüman devleti. Bu açidan, Dogu-Bati veya Islam-Hiristiyanlik Mücadelesi Tarihinin Ortaçag dilimindeki en önemli safhasi. Hristiyanlik ve Kilise'nin gerçek yüzünü insanliga gösteren tarihî vesika. Müslümanlarin geleneksel, siyasi, dinî ve ekonomik zaaflarini ortaya koyan bir ibret sahnesi. Cografya-iklimsel özellikleriyle bir tabiat harikasi.
Endülüs Müzigi
Araplar'ın ilk müzik ekolleri "Endülüs" diye adlandırır ve müzik okulu ikincisi de klasik okul olan Büyük Selçuklu Devleti Dönemi'dir. Ishak el-Musuli ve İbrahim El-Mehdi, bu dönem Arap Müziği'nin ilk büyük kuramcı ve bestecileridir. Bağdat, bu dönemde bir kültür ve sanat merkezi olarak en parlak çağını yaşamıştır. Ishak el-Musuli'nin öğrencisi ve Endülüs Müzik Okulu'nu kuran Ziryap (Al İbn Nafaâ) hocasıyla olan bir anlaşmazlık nedeniyle Irak'ı terk etmiş ve Endülüs'ün Kurtuba (Kordoba) şehrine yerleşmiştir. Kurtuba'ya vardığında Halîfe Abdurrahman İbn Al-Hakan (822-852) tarafından karşılanmış ve kendisine bütün olanaklar sağlanarak İslâm Alemi'nin ilk müzik konservatuvarını kurmuştur. Tunus'un başkenti Kayruvan'da, Tunus Müziği'ni incelemiş
ve sonradan İspanyol Müziğiyle tanışmıştır. Endülüs'te bulunduğu dönemlerde doğudan edindiği müzik geleneğini batıya taşımış ve dönemin ünlü bestecilerinden biri olmuştur. XI.yüzyıldandan itibaren Selçuklu Türkleri'nin Bağdat'daki etkisinin hızla artması sonucu Arap İmparatorluğu zayıflamaya başlamıştır. Politik sorunlar müzik ve sanat üzerinde de etkili olmuş; saray müzisyenlerden desteğini çekmiştir. 1258'de Moğol istilasıyla bir sanat ve kültür merkezi olan Bağdat yıkılmış ve müzikal kültür duraklama devrine geçmiştir.
b) Duraklama Dönemi (XIII.yüzyıl -XIX.yüzyıl veya XV.yüzyıl.-XIX.yüzyıl)
Bağdat'ın düşmesi ve Abbasi Halîfeliği'nin sonu, kültürel ve bilimsel alanda bir durgunluğa neden olur. Kültürel merkezler daha çok Fas ile Asya'nın merkezine taşınır. Böylece Moğollar'ın himayesindeki Buhara ve Semerkant da birer kültür ve eğitim merkezi haline gelip gelişmeye başlar. Hıristiyanlar tarafından tehdit edilmeye başlayınca, İspanya'da yaşayan son Müslümanlar'ın da buradan kovulması ile Endülüs Dönemi'nin "Altın Çağ"ı sona erer. Kültürlerini de beraberinde götüren Müslümanlar; Kuzey Afrika, Moroko, Tunus ve Cezayir'e yerleşirler. Bu dönem Araplar'ın büyük bir kültürel yıkım yaşadıkları dönemdir. Kültürel birikimleri ve dolayısıyla müzikleri çevrelerindeki kültürel yapıdan etkilenmeye başlar ve eskilerin unutulduğu görülür. Aynı dönemlerde Türk hakimiyeti yükselmekte, Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırları genişlemektedir. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun parlak çağlarında, Yakın Doğu'da Türk Müziği hakim konumdadır. İşte bu dönemden XIX.yüzyıla kadar olan süre içerisinde, Araplar'ın Türk Müziği öğeleriyle yoğrulduğu görülmektedir.